Debata – wyjątkowa dyskusja

Mianem debaty potocznie określa się różnorodne wydarzenia: przedwyborcze potyczki kandydatów na prezydentów, publiczne panele z udziałem ekspertów, czy ożywione dyskusje parlamentarzystów.

Nie każdą wymianę zdań możemy jednak nazwać debatą. Debata to szczególna forma dyskusji, której porządek nadaje określony zbiór zasad. Zasady te dotyczą kolejności wypowiadania się, czasu, jaki mówcy mają na przedstawienie argumentacji, a także sposobu zgłaszania uwag przeciwnikom.

Tym samym, można uznać, że debata jest uporządkowaną formą dyskusji pomiędzy stronami o przeciwnych zdaniach.

Debaty sportowe

Tradycja debatowania nie ogranicza się do wydarzeń publicznych i polityki – od lat w środowiskach akademickich powszechne są tzw. debaty sportowe. Jest to inspirowana dyskusjami parlamentarnymi dyscyplina, w której drużyny argumentują za przydzielonym z góry stanowiskiem. Zwycięzcę wyłania kolegium sędziowskie, przez co, w przeciwieństwie do debat politycznych, nacisk kładzie się na merytorykę, a nie emocje i erystykę.

Skoro debatowanie to sport, naturalnym staje się fakt, że istnieją poświęcone mu obszerne opracowania techniczne i publikacje, ma swoich mistrzów i prestiżowe puchary. Jednym z większych wydarzeń w świecie debatanckim są Akademickie Mistrzostwa Europy Debat (EUDC) – coroczne zawody, w których rywalizują studenci i studentki z najlepszych europejskich uniwersytetów. Edycja z 2016 roku, zorganizowana przez Fundację Polska Debatuje w Warszawie, przyciągnęła ponad 600 uczestników z całej Europy.

Popularność debat sportowych na całym świecie przyczyniła się do powstania ich rozmaitych odmian nazywanych formatami. Jest wśród nich podkreślający rolę retoryki format „oksfordzki”, oparty na amerykańskiej debacie prezydenckiej „Lincoln-Douglas”, czy stworzony na potrzeby nauki „World Schools”. Dominującym w Europie formatem jest jednak „Brytyjski Parlamentarny” (tzw. BP Debates) – zrzesza największą społeczność i to w oparciu o ten format organizowane są najbardziej prestiżowe turnieje na świecie. Z tego względu także Fundacja Polska Debatuje skupia się na popularyzowaniu formatu brytyjskich debat parlamentarnych.

Brytyjskie debaty parlamentarne (BP Debates)

Najbardziej charakterystyczną cechą tego formatu jest obecność czterech, a nie dwóch drużyn. Wynika to z parlamentarnej genezy – dwie partie, którym odpowiadają drużyny, rywalizują ze sobą nawet jeśli generalnie mają wspólne stanowisko. Dwie dwuosobowe drużyny stoją po stronie rządu i tak samo dwie po stronie opozycji. Pierwszy rząd i pierwszą opozycję nazywa się „pierwszymi stołami”, drugi rząd i drugą opozycję „drugimi stołami”. Kolejność wypowiadania się mówców przedstawiona jest na grafice poniżej.

Pierwsze stoły
I rząd
I rząd
I opozycja
I opozycja
Drugie stoły
II rząd
II rząd
II opozycja
II opozycja

Debatę rozpoczyna pierwszy rząd. Jego pierwszym zadaniem jest zbudowanie modelu, czyli zdefiniowanie wszystkich nieoczywistych pojęć, zawartych w tezie oraz doprecyzowanie swojego stanowiska. Rząd ma tu pewną dowolność – może wprowadzić dodatkowe założenia, ale także zawęzić spór do kwestii, które uważa za istotne. Kiedy stanowisko pierwszego rządu zostanie już zarysowane – czas na przedstawienie argumentacji. Jeśli pierwsza opozycja uważa zaproponowany przez rząd model za uniemożliwiający dyskusję – może go zakwestionować. Należy jednak pamiętać, że opozycja powinna decydować się na taki krok jedynie w ekstremalnych przypadkach. Jeśli natomiast model zostanie przez opozycję zaakceptowany – obowiązuje przez całą debatę. Naturalnie, mówcy pierwszych stołów – oprócz wprowadzania własnych argumentów – powinni także wejść w spór z przeciwnikami, tj. krytycznie odnieść się do ich argumentacji. Niejasna może się wydawać rola drugich stołów – jak mogą one konkurować ze swoimi odpowiednikami na pierwszych stołach? Druga opozycja nie może kwestionować argumentów pierwszej. Jednak jej najważniejszym zadaniem jest wprowadzenie nowych argumentów, dodanie debacie nowej perspektywy i wykazanie, dlaczego to właśnie wkład drugiego stołu w debatę był decydujący. Wyzwaniem dla drugich stołów obu stron jest także podsumowanie debaty. Zespoły powinny skrupulatnie przeanalizować najbardziej istotne wątki, jakie pojawiły się w debacie. Oprócz samego podsumowania drugie stoły muszą oczywiście także wyjaśnić, dlaczego punkty sporu zostały rozstrzygnięte na ich korzyść. Podsumowanie jest dla drugich stołów okazją do podkreślenia wyższości własnej argumentacji nad tą, zaproponowaną przez pierwsze stoły. W ramach swoich mów drugie stoły powinny również krytykować argumentację całej strony przeciwnej – zarówno pierwszych, jak i drugich stołów.

Dynamiki debacie dodają pytania (tzw. POI – „point of information”). W trakcie dowolnej mowy strony przeciwnej mówca może podnieść rękę, sygnalizując tym samym chęć zadania pytania lub zgłoszenia uwagi. Przy tym, mówcy nie mają obowiązku przyjmowania pytań, ale jest to dobrze ocenianie, jako, że świadczy o gotowości odpierania zarzutów i sile argumentacji. Więcej szczegółów na temat formatu brytyjskich debat parlamentarnych można znaleźć w publikacji Stevena L. Johnsona „Winning Debates”, która jest także dostępna w polskiej wersji językowej. Link do pobrania wydania w formie PDF znajdziecie Państwo poniżej:

Steven L. Johnson „Winnig Debates”:
http://idebate.org/sites/live/files/9781932716511.pdf.

Polska wersja językowa jest dostępna w zbiorach Fundacji Polska Debatuje. Zainteresowanych prosimy o kontakt.